Onze visie

De energietransitie naar een CO2-neutraal energiesysteem, inclusief de geleidelijke uitstap uit de nucleaire energie, is voor ons een noodzaak. Overheden, burgers en bedrijven zullen deze uitdaging samen moeten realiseren. In de eerste plaats door te besparen op het energiegebruik. De resterende energievraag moet dan geleverd worden door hernieuwbare energiebronnen: wind, zon, hydro, geothermie en biomassa die voldoet aan duurzaamheidscriteria. Bij deze energietransitie gaan we uit van de volgende principes:

  • De energie van de toekomst bevindt zich in onze directe omgeving. De exploitatie en distributie van deze energie moet plaatsvinden binnen een beperkte milieugebruiksruimte die we, net zoals de hernieuwbare energie zelf, als een gemeenschappelijk goed, een common, beschouwen.

  • Onze omgevingsenergie, noch de infrastructuur die nodig is voor de exploitatie en de distributie ervan, kunnen zomaar geprivatiseerd worden, maar moeten beheerd worden in het belang van iedereen. Burgers en gebruikers moeten er de controle en de zeggenschap over behouden.

  • Aan de energietransitie zijn grote investeringskosten verbonden. De lusten en de lasten verbonden aan de energietransitie moeten op een rechtvaardige wijze verdeeld worden.

Vandaag betalen de laagspanningsklanten, de burgers, zelfstandigen en vele KMO’s meest voor de energietransitie terwijl de grote energiegebruikers grotendeels vrijgesteld zijn. Onze buurlanden voeren een gelijkaardige politiek van kostenafwenteling. Het Europese en internationale klimaatbeleid schieten tekort om afspraken te maken over een rechtvaardige verdeling van de kost van de energietransitie.

De ongelijke verdeling van de lusten en de lasten tast het draagvlak voor hernieuwbare energie aan, en zorgt voor vertraging. Vele burgers willen echter vooruit. Daarom willen we dat de burgers als grootste betalers van de energietransitie de kans krijgen om mede-eigenaar te worden van de nieuwe energie-infrastructuur. We moeten duurzame energie beheren als een common, een gemeenschappelijk goed waar iedereen recht op heeft. Voor het slagen van deze transitie vormt directe burgerparticipatie een sleutelfactor. Het beleid moet daar de nodige ruimte voor creëren.

De energienetten zijn de ruggengraat van onze energievoorziening. Ze moeten het wisselende aanbod van hernieuwbare energie integreren in onderling verbonden netwerken van elektriciteit, gas en warmte; ze dienen de opslag en vraagsturing van energie te ondersteunen en mogelijk maken. Daarvoor is de medewerking van alle gebruikers nodig. Dat vraagt niet alleen ‘slimme’ meters maar vooral geëngageerde burgers en bedrijven.

Niet alle energie moet altijd lokaal opgewekt worden. Dankzij de energienetwerken is Vlaanderen goed verbonden met de omliggende landen en kunnen we hernieuwbare energie uitwisselen. Dat zal leiden tot een sterkere interregionale samenwerking en meer stabiliteit. Ook innovatieve zakelijke modellen met burgerparticipatie en publiek-maatschappelijke samenwerking moeten over de grenzen heen uitgewisseld worden (cfr. goede voorbeelden uit Duitsland, Denemarken, Schotland, …).

De distributie van gas, elektriciteit of warmte - leidingen onder straten en tot in onze huizen - is zowel een monopolieactiviteit als publieke dienstverlening. Met de invoering van digitale meters betreft het ook onze gebruiksgegevens. We moeten goed nadenken over wie deze netten bezit, in wiens belang ze te beheren, over het al dan niet winst maken en waarvoor die moet dienen. Het TNM stelde al dat onze distributienetten publiek goed zijn die we dus in eerste instantie verankeren bij de (lokale) overheden. Het bestuur van de netten moet zo ingericht worden dat het belang van de burgers en gebruikers, voor wie de netten uiteindelijk zijn aangelegd, steeds centraal staat. Nu komt het erop aan de representatieve democratie via gemeentelijke vertegenwoordigers te versterken met vormen van participatieve burgerdemocratie. Medebeheer door gebruikers zal leiden tot een grotere transparantie in het netbeheer en meer vertrouwen in de overheid.

Onze Missie

De distributie van energie levert een rendement op. Dat is verdedigbaar zolang de opbrengsten ten goede komen van de netten, de gebruikers en de samenleving. Dit verandert echter wanneer overheden de distributie niet volledig in handen van de samenleving houden. Het TNM had er geen begrip voor dat het netbeheer op zoek ging naar buitenlands kapitaal zonder de mogelijkheden van burgerparticipatie in het kapitaal en het netbeheer ernstig te onderzoeken. Er staan immers miljarden euro’s op de spaarboekjes.

Na het afspringen van de fusie binnen Eandis en de deal met China State Grid kwamen de intercommunale structuren met hun aanverwante vennootschappen opnieuw in een slecht daglicht door hun weinig transparante structuren en hun verloningspolitiek. Ook deze perceptie van belangenvermenging tast het draagvlak voor de energietransitie aan. Energiedemocratie vzw wil een partner zijn om het vertrouwen mee te herstellen door de burgerparticipatie in de distributienetten te helpen uitwerken. In plaats van een beursgang verkiezen we de principes van het echte coöperatieve ondernemen: de participatie staat open voor alle burgers in Vlaanderen, die elk een beperkte financiële inbreng kunnen doen, en die op democratische wijze controle en zeggenschap kunnen uitoefenen over het netbeheer.